Brüksel lahanalı Pekin ördeği…

Brüksel lahanalı Pekin ördeği…

Nisan 9, 2019 0 Yazar: admin

Emre Demir – Pekin

Başlık aldatmasın, tipik bir Pekin ördeğinin yanında servis edilen sebze ve soslar arasında Brüksel lahanası yer almaz; ancak Çin ve Avrupa Birliği liderlerinin Brüksel’deki zirvelerinin ardından, kulağa tuhaf gelen bu ‘recipe’ pişirilmeye hazır görünüyor: Ortaya nasıl bir lezzet çıkacağını ise zaman gösterecek… (Bekleyiniz: Çin-AB 2020 ikili yatırım anlaşması)

Bu gastro-diplomatik girişin ardından şu net olarak söylenebilir: Avrupa Birliği ve Çin’in Brüksel’deki 21. yıllık zirvesinde, Avrupalı liderler bu kez Çin’den istediklerini almış görünüyor. 

Konuyla ilgili değerlendirme Sivil Denemeler YouTube kanalında.

AB liderleri aylardır Çin’e karşı bu ‘sağlam duruşun’ hazırlığındaydı. Macron, geçen ay Avrupa’nın Çin’e karşı uykudan uyandığını söylemiş ve ‘naiflik’ dönemi bitti demişti. (“The period of European naïveté is over.”)

Amaç, “ekonomik bir rakip” ve politik olarak “sistemik bir rakip” olarak nitelendirdikleri Çin’e karşı birleşik bir cephe oluşturmak ve AB’nin, her ülkenin kendi ekonomik çıkarlarını gözettiği bölünmüş bir yapı olmadığını göstermek. 

Çin tarafı, Avrupa’da aniden Pekin aleyhine dönen havaya şaşırmış olmalıydı. İtalya’nın Kuşak ve Yol’a katılan ilk G7 ülkesi olmasının sevincini yaşayamadan, Brüksel’deki kaygıları gidermek gerekmekteydi. Bu anlamda, Cumhurbaşkanı Xi’nin üst düzey ihtimamla ağırlandığı Avrupa temaslarının üzerine, Başbakan Li’yi daha sıkı bir Avrupa diplomasisi beklemekteydi. 

Çin-AB zirvesinden bir mutabakat görüntüsü ve ortak bildiri çıkması sanıldığı kadar kolay olmadı. Ortak bildiri çok zorlu müzakerelerin ardından ancak imzalanabildi. Hatta AB tarafı görüşmeleri sona erdirme tehdidinde bulundu. Nihayetinde ikili yatırım anlaşmasının 2020’de tamamlanmasına dair alınan taahhütle süreç normale döndü. Müzakereleri 2013’te başlayan yatırım anlaşması, pazara erişimi genişletecek ve zorla teknoloji transferlerini sınırlayacak.

Avrupalılara göre Çin’in taahhütleri hep ileriki görüşmelerle ilgili, hep gelecek zamanlı ifadeler; oysa Brüksel’in beklentisi hemen şimdi atılacak ‘spesifik adımlar’.

Ortak bildirinin açıklanmasına Çin tarafı çok önem veriyordu, zira ABD ile ticaret gerilimi yaşanırken, AB ile olumlu bir siyasi ve ekonomik hava olduğu gösterilmek isteniyor. 

Daha önce ortaya konulan ‘sistemik rakip’ ifadesi ortak bildiride yer almadı. 

Anlaşmalar

– Çin Avrupalı şirketlere “daha geniş” ve “ayrımcı olmayan” pazar erişimi sunma taahhüdünde bulundu. 

– Çin pazarına erişim için fikri mülkiyet haklarından feragat etmeye gerek olmaması, teknoloji transferine zorlamanın sona ermesi konusunda anlaşma sağlandı. 

-DTÖ reformunda eşgüdüm. Bu konudaki anlaşmayı Avrupa Konseyi Başkanı Donald Tusk ‘atılım niteliğinde’ olarak tanımladı. Ancak Avrupa bürokrasisinin başındaki Avrupa Komisyonu Başkanı Juncker “ilerleme umduğumuzdan yavaş” yorumunu yaptı. 

Yorumlar

FT’ye konuşan Avrupalı bir diplomat, tüm bunların anlamlı olabilmesi için somut eyleme dönüşmesi gerektiğini belirtiyor ve “Kutlamadan önce bekleyip görelim” diyor.[1]

Çin, Avrupa ülkelerini birbirlerine karşı ve tüm Avrupa’yı ABD’ye karşı kullanmaya çalışıyor. (Jamie Fly, the director of the Asia and Future of Geopolitics Programs for the German Marshall Fund in Washington.)

Üstelik bu çaba başarılı da oluyor, zira Fransız analist Heisbourg’a göre, Çin AB’ye bal uzatırken, ABD sirke uzatıyor! Bu da Avrupa’yı Çin istikametine itiyor. Trump’ın karşı olduğu iklim değişikliği ve İran nükleer anlaşması gibi bazı küresel konularda da Çin ve AB arasında işbirliği söz konusu. 

Veriler

AB, Çin’in en büyük ticaret ortağı, AB bloğu ile Çin arasında iki yönlü ticaret yıllık 575 milyar Euro (648 milyar dolar) civarında.

Çin’in Avrupa Birliği’ndeki doğrudan yabancı yatırımları, 2018’de 17,3 milyar Euro’ya geriledi. Düşüşüm temel nedenleri olarak, büyük AB ekonomilerinin bir kısmının şirket devri konusundaki kuralları güncellemesi ve Çin’den gelen yatırımları daha fazla incelemeye tabi tutması gösteriliyor. 

Zira Avrupa’da, Çin’in devlete ait ya da devlet kontrolündeki şirketlerinden gelen yatırımların stratejik olarak belirli sektörleri hedef aldığına dair bir algı var.[2]


[1]Beijing and EU agree target of next year for investment access deal

https://www.ft.com/content/4a37a40c-5add-11e9-9dde-7aedca0a081a

[2]https://www.cnn.com/2019/04/09/business/eu-china-summit/index.html