Neymiş bu İki Toplantı? (Liang Hui)

Neymiş bu İki Toplantı? (Liang Hui)

Mart 3, 2019 0 Yazar: admin

Emre DEMİR/Pekin

Son günlerde Pekin’de yaşayan yabancılar birbirlerine VPN bağlantılarında sorun yaşayıp yaşamadıklarını soruyor. Metro istasyonlarında wujing denen silahlı polisler devriye atıyor. Pek çok bar ve eğlence mekanı bu hafta bazı programlarını iptal etmek zorunda. Bazı aktivistler Pekin dışına ‘geçici tatile‘ gönderiliyor. Pekin’de birkaç gündür etkisini gösteren hava kirliliğinin de bu hafta esecek sert bir rüzgarla yerini mavi gökyüzüne bırakması bekleniyor…

Bütün bu hazırlıklar, Çin’in siyasi takviminin en önemli yıllık etkinliğinin sağsalim geçmesini sağlamak için. Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı 3 Mart 2019, Ulusal Halk Meclisi ise 5 Mart 2019 itibariyle yıllık toplantılarına başlıyor.

Washington Post Pekin büro şefi Anna Fifield, 5 Mart sabahı attığı Tweet’te, toplantının açılışından sonra kendini gösteren mavi gökyüzüne dikkat çekiyor.

Çincede “lianghui” (Two Sessions) olarak telaffuz edilen “İki Toplantı”, Çin’in en yüksek yasama ve danışma organlarının yıllık toplantılarını ifade ediyor. Bu toplantılar, Çin siyasetinin nabzını tutmak isteyen yerli ve yabancı gözlemcilerin ilgisini çekiyor.

Bunlar, Ulusal Halk Meclisi (ÇUHM) toplantısı ve Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı (ÇHSDK) toplantısı. Toplantılar, 1959 yılında Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 10. yılı münasebetiyle inşa edilen 10 yapıdan biri olan, 10 bin kişilik oturma kapasitesine sahip Büyük Halk Sarayı’nda gerçekleştiriliyor.

Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı

Çin’in en yüksek siyasi danışma organı olan Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı (ÇHSDK), toplumun çeşitli kesimlerinden gelen 2 bin 158 üyeden oluşuyor. Bu üyeler, ‘memleket meseleleriyle’ ilgili öneriler ortaya koyuyor ve bunları değerlendiriyor. ÇHSDK 13. Ulusal Komitesi’nin 1. Toplantısı’ndan bu yana –yani bir yıl boyunca- komiteye bağlı özel komisyonlar ve birimler Ulusal Komite’ye 5 bin 360 önerge sundu, onaylanan 4 bin 567 önerge ilgili hükümet birimlerine iletildi. 20 Şubat’a kadar önergelerin %99,2’si çözüme bağlandı.

ÇHSDK’nın resmi yasama gücü bulunmuyor, ancak bir çeşit ‘yumuşak güç’ olarak, Çin siyaseti üzerinde etkisi giderek artıyor. ÇHSDK’nin varlığı, sıradan vatandaşın endişe ve beklentilerinin, hükümetin radarına girmesini sağlıyor. Kungfu yıldızı Jackie Chan, eski NBA yıldızı (yeni Basketbol Federasyonu Başkanı) Yao Ming gibi eğlence, spor, iş dünyasından tanınmış isimlerin yanı sıra, ÇKP haricindeki partilerin temsilcileri de bu mekanizma içinde yer alıyor. Çin’de tek parti iktidarı bulunsa da, ÇKP ülkedeki diğer partilerin siyasi danışma sürecine katılımına izin veriyor. 2019’un ÇHSDK Ulusal Komitesi’nde Çin Komünist Partisi üyesi olmayanların %59,9’luk pay oluşturduğu belirtiliyor.

3 Mart 2019 [Photo by Zhu Xingxin/China Daily]

Ulusal Halk Meclisi

Çin’de nihai yasal otoriteye sahip en yüksek yasama organı konumundaki ÇUHM ise anayasa değişikliği ve kanunların düzenlenmesi görevlerini yürütüyor, ayrıca kritik görevlerdeki devlet yetkililerin ve idari birim yöneticilerinin atamalarını yapıyor. ÇUHM, 2 bin 980 delegeden oluşuyor, bu delegelerin 742’si kadın, 468’i işçi ve çiftçi. Çin’deki 55 etnik grubu temsilen 438 delege de konferansa katılıyor.

Bu organ bazı analistler tarafından gelen her yasayı onaylayan bir mekanizma olarak görülüyor. Çin Komünist Partisi, henüz hiçbir yasayı veto etmemiş bu organ aracılığıyla ajandasındaki konuları ulusal siyaset haline getiriyor.

ABD’de senato ve temsilciler meclisi, Britanya’da lordlar ve avam kamarası örnekleri, Çin’in yasama sistemlerine benzetiliyor. Elbette aralarında çok temel işlev ve yöntem farklılıkları bulunuyor.

Bu yıl Ulusal Halk Meclisi’nin gündemindeki önemli konulardan biri yeni yabancı yatırım yasası. Özellikle ortak girişim ve tamamen yabancı sermayeli girişimlere odaklanacak yasa, Çin’in yatırım oramıyla ilgili endişeleri gidermeyi amaçlıyor. Yasayla teknoloji transferine zorlama ve yabancı şirketlerin faaliyetlerine hükümet müdahalesinin yolu kapanacak.

Çin’in savunma bütçesinin de bu kritik hafta da açıklanması bekleniyor. Çin halihazırda dünyanın ikinci büyük savunma bütçesine sahip.

Savunma bütçesiyle ilgili 4 Mart günü bilgi veren Çin Ulusal Halk Meclisi basın sözcüsü Sözcüsü Zhang Yesui, 2016 yılından itibaren Çin’in savunma harcamalarının düştüğünü ve 2018’de savunma harcamasının Gayri Safi Yurt İçi Hasılası’nın (GSYİH) %1,3’ünü oluşturduğunu belirterek, aynı dönemde bazı gelişmiş ülkelerdeki savunma harcamalarının GSYİH içinde %2’den fazla pay aldığını kaydetti. Zhang Yesui ayrıca, bir ülkenin başka ülkeler için askeri tehdit oluşturup oluşturmamasının, savunma harcamalarının ne kadar arttığına değil, ülkenin diplomasisine ve savunma politikalarına bağlı olduğunu ifade etti. 

FT’nin hazırladığı savunma bütçeleri grafiği

Bu yılki toplantıların önemi

Her şeyden önce sembolik bir önemi var: 2019 Çin Halk Cumhuriyeti’nin –aynı zamanda Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı’nın- kuruluşunun 70. yılı.

Çin bu yıl çok çeşitli dahili ve harici baskı unsurlarının da gölgesinde bu toplantılara giriyor. Son 28 yılın en düşük büyüme oranını gören ekonomi, akıbeti şimdilik belirsiz ticaret savaşı, Kuşak ve Yol girişiminin yeni dönemde geleceğine dair soru işaretleri, insan hakları konularında dış dünyada artan şikayetler, ilginç bir şekilde pek çoğu 2019’a denk gelen bazı hassas hadiselerin yıldönümleri; iki toplantının, çok değil, daha geçen seneki havasından epey uzak geçeceğini gösteriyor.

2018 yılının toplantıları sırasında, Çin’in ‘gücünün zirvesinde’ olduğu izlenimi verilmiş, cumhurbaşkanı için görev dönemi sınırlaması kaldırılarak, Xi’nin ‘core leader’ statüsü perçinlenmişti.

Ancak yeni dönemde oluşan baskılar karşısında 2019’da Pekin’in bazı ‘taktiksel geri çekilme’ hamleleri yaparak kendisine manevra alanı açabileceği yorumu yapılıyor. Milliyetçi propagandanın tonunun yumuşatılması, ticaret savaşının çıkış noktalarından biri olarak görülen Made in China 2025 stratejisinin şimdilik rafa kaldırılmış gibi görünmesi ve özel sektörün önemine vurgu yapılması, bu taktiksel adımlar arasında değerlendiriliyor.

Bu yılki toplantılarda, eyalet düzeyinde kemer sıkma tedbirlerinin öne çıkması bekleniyor. Pek çok eyaletin harcamalarında kısıtlamaya gideceği belirtiliyor.

Çin Başbakanı Li 2018’i özetledi, 2019 hedeflerini açıkladı

-2019 için ekonomik büyüme beklentisi %6 ila 6,5 arasında belirlendi.

-Çin hükümeti 2019 için 1,19 trilyon Yuan (177,6 milyar Dolar) savunma bütçesi önerdi. (Ancak FT’de çıkan haberde, Çin’in toplam savunma bütçesinin, açıklanan resmi rakamlardan en az üçte bir daha yüksek olduğu belirtiliyor.)

-Çin’in doğrudan yabancı sermaye kullanımı 138,3 milyar ABD Doları’na ulaştı.

-Mali açık %2,8’lik oranda tutulacak. 

-Kent ve kasabalarda 13 milyon 610 bin kişilik nüfus istihdama kavuştu, kırsal kesimlerde yoksul nüfus 13 milyon 860 bin azaldı, halkın kullanılabilir gelirinde %6,5’lik artış görüldü.

-Hükümet çalışma raporunda “Made in China 2025” planının bahsi geçmemesi dikkat çekti. Uluslararası endüstriyel üretim kapasitesi işbirliğinin güçlendirileceği belirtildi.

-Li Keqiang hükümet çalışma raporunda Çin ekonomisinin önündeki “risklerden” de bahsetti. The Economist’ten Simon Rabinovitch, Xi döneminde okunan yıllık çalışma raporlarında “risk” kelimesinin yüksek enflasyonuna dikkat çekiyor:

(Hafta boyunca gelişmeler oldukça içerik güncellenecektir.)